Elektrik kesildiğinde mum yakıp duvara el gölgeleri yaptığınız oldu mu hiç? Bir köpek olur, belki bir kuş. Mum titredikçe o gölgeler de kıpırdar ya, sanki canlanır gibi, değil mi? Binlerce yıl önce insanların da buna benzer bir şey yaptığını düşünen araştırmacılar var.
2022’de İngiltere’de York Üniversitesi’nden bir ekip ilginç bir deney yapmış. Bir ateş yakmışlar, etrafına da üstüne at resimleri kazınmış taşların kopyalarını dizmişler. Işıkları kapatınca ne olmuş dersiniz? Alevler oynadıkça taşların üstündeki atlar koşuyor gibi görünüyormuş.1
Bu taşların aslı Fransa’nın güneyinde Montastruc diye bir kaya sığınağından çıkmış. 15 ile 23 bin yıl öncesinden kalma, 50 kadar kireç taşı levha. Üstlerinde at çizimleri var, geyikler var, birçoğu da üst üste çizilmiş. Bugün Londra’da British Museum’da duruyorlar.1
Araştırmacıların dikkatini bir şey daha çekmiş. Bazı taşların kenarında ateşin bıraktığı pembe yanık izleri varmış. Önceden bunların kazara oluştuğu sanılıyormuş. Ama kopyalarla deneyince aynı izlerin ancak taşlar bilerek ateşin dibine konunca oluştuğunu görmüşler. Yani bu taşlar karanlıkta ateşin başında oturup bakmak için kullanılmış olabilir.1
Fransız arkeolog Marc Azéma (Mark Azema) bu konuyu 20 yıl incelemiş. Fransa’daki 12 mağarada başı, bacağı ya da kuyruğu birkaç kez çizilmiş 53 hayvan bulmuş. Çoğu da at.2
Azéma’ya göre ressam burada hata yapmamış. Hayvanın hareketini parça parça, üst üste, bilinçli olarak çizmiş. Meşale titredikçe o bacaklar sırayla parlıyor, at hareketlenip koşuyor gibi görünüyormuş. Paleolitik sinema gibi bir şey yani.2
Bir de küçük bir kemik disk var. Fransa’da Laugerie-Basse’ta (Lojeri Bas) bulunmuş. Bir yüzünde dağ keçisi ayakta duruyor, öbür yüzünde başka bir pozda. Ortasında da bir delik var. Yıllarca düğme sanılmış.
Azéma ile sanatçı Florent Rivère (Floran Rivyer), ipe takıp hızlıca çevirince iki resmin birleşip keçinin hareket ettiği bir oyuncak olabileceğini söylemiş.2 İki resimli, çevirince hareket eden bu tür oyuncakların 1825’te İngiltere’de icat edildiği kabul ediliyordu.3
Peki bunlar tören için miymiş, eğlence için mi? Bunun kesin yanıtını bilmiyoruz. York ekibi de sonuçlarının sadece bir işaret olduğunu söylüyor. Azéma’nın fikrine katılmayan arkeologlar da var.
Ama iki araştırma da aynı yere çıkıyor. Bu resimlere karanlıkta, titreyen bir ışığın altında bakılıyormuş. Belki de ateşin başında hikâye anlatan biri, anlattığını dinleyenlere gözleriyle de göstermek istemiş olabilir.
