Belgesellerde arkeologların ağzından sık duyduğumuz bir cümle var. Avlak. Avcı toplayıcılar avlak yapıp hayvanları tuzağa sürüyormuş. Bu cümle genelde bir saniyeyle geçip gidiliyor. Bence üzerinde durmayı hak eden bir konu, çünkü arkasında çok zekice bir fikir var.
Avlak, V şeklinde uzanan iki alçak taş duvardan oluşuyor. V’nin ağzı çok geniş. Duvarlar bazen kilometrelerce uzanıyor. Ucunda da taş duvarlı bir kapalı alan var.1
Avcılar ceylan sürüsünü veya başka bir sürüyü geniş ağızdan içeri sürüyor. Duvarlar daraldıkça sürünün yanlara kaçacak yeri kalmıyor ve sürü ister istemez uca doğru akıyor.2
Burada aklınıza şöyle bir soru gelebilir. Ceylan bu kadar alçak bir duvarın üstünden atlayamaz mı? Atlayabilir. Ama ceylanlar kaçarken önlerindeki çizgiyi takip etme eğilimindeymiş.2
Araştırmacıların aktardığına göre İsrail’in Negev çölünde ceylanlar yere serilmiş beyaz bir plastik şeritle bile tuzağa yönlendirilebilmiş.34 Yani duvarın işi hayvanı durdurmak olmuyor, ona yol göstermek oluyor.
Bir ayrıntı daha var. Kapalı alan çoğu zaman küçük bir yükseltinin hemen arkasında kurulmuş. Hayvanlar oraya varana kadar tuzağı göremiyor yani.2 Kapalı alanın köşelerinde de taşla örülmüş metrelerce derinlikte çukurlar var. İçeri doluşan sürü çıkış ararken bu çukurlara düşüyor.
Kazı yapan araştırmacılara göre bu beklenmedik düşüş hayvanı ya öldürüyor ya da ağır yaralıyor. Çukurun duvarları dimdik olduğu için de dışarı çıkamıyor. Tek bir avda yüzlerce hayvanın yakalanabildiği düşünülüyor.27
Suudi Arabistan’daki bazı avlaklarda ise V’nin ucu çukura çıkmıyor, doğrudan bir uçuruma çıkıyor.6
Aklınıza gelmiştir, evet, bizde de var. Şanlıurfa’da Harran Ovası çevresinde 300’den fazla avlak tespit edildi. Araştırmacılara göre bunların bir kısmı Göbekli Tepe ile aynı döneme ait olabilir.5
Urfa’dakiler arazideki uçurumları ve kayalıkları da kullanıyor. Burada kayalıklar duvar görevi görüyor ve sürüyü kapalı alana doğru sıkıştırıyor.5
Bu yapıların bütün şekli ancak havadan görülebiliyor. Nitekim ilk kez 1920’lerde uçaklardan fark edilmişler.1
Ama Ürdün’de ve Suudi Arabistan’da yakındaki avlakların planının kazındığı taşlar bulundu. Duvarlar da çukurlar da ölçekli çizilmiş. Bu taşlar bugün insanlık tarihinin bilinen en eski ölçekli planları olarak kabul ediliyor.1
